Autyzm – całościowe zaburzenie rozwoju

23 września 2014 | Autor | Kategoria: Opinie

mzszTematyka całościowych zaburzeń rozwoju, w tym autyzmu, stała się w ostatnim czasie zagadnieniem często poruszanym, wzbudzającym zainteresowanie, ze względu na rosnącą liczbę osób dotkniętych zaburzeniami tego rodzaju. Pojawiają się one w okresie wczesnego dzieciństwa i powodują dezorganizację funkcjonowania dziecka w wielu sferach rozwojowych – sferze poznawczej, społecznej oraz emocjonalnej. W przypadku autyzmu dziecięcego nieprawidłowości rozwojowe widoczne są szczególnie w braku zdolności uczestnictwa w naprzemiennych interakcjach społecznych, braku lub trudnościach w komunikacji werbalnej i niewerbalnej oraz występowaniu sztywnych wzorców zachowania, zainteresowań i aktywności.

Niezaprzeczalnie  umiejętności  społeczne i komunikacyjne niezbędne do prawidłowego i pełnego uczestnictwa w życiu społecznym, zarówno przez dzieci, jak i później przez osoby dorosłe. Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie nieprawidłowości rozwojowych oraz rozpoczęcie terapii, co sprzyja postępom oraz wyrównaniu opóźnionego bądź zaburzonego rozwoju dziecka.

Autyzm dziecięcy jest zaburzeniem należącym do spektrum zaburzeń autystycznych, podobnie jak autyzm atypowy, zespół Retta, inne dziecięce zaburzenia dezintegracyjne, zaburzenie hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami stereotypowymi, zespół Aspergera, inne całościowe zaburzenia rozwojowe oraz całościowe zaburzenia rozwojowe, nieokreślone. Zgodnie z definicją W. Okonia autyzm to „skłonność do zamykania się w świecie marzeń i urojeń – przy niekiedy daleko idącym braku kontaktu społecznego z otoczeniem”. Charakteryzuje się jakościowymi zaburzeniami w trzech obszarach rozwoju: interakcjach społecznych, komunikacji oraz zakresie zainteresowań. Nieprawidłowości w rozwoju społecznym dotyczą przeważnie braku zdolności do uczestniczenia w tych interakcjach społecznych, które wymagają naprzemienności. Trudności związane z komunikacją dotyczą zarówno werbalnego, jak i pozawerbalnego porozumiewania się. Obszar zainteresowań jest wąski, dodatkowo mogą występować sztywne wzorce zachowania. U poszczególnych osób natężenie oraz sposób przejawiania tych zaburzeń są różne. W związku z tym, że w wielu obszarach rozwoju występują dysfunkcje autyzm zaliczany jest do całościowych zaburzeń rozwoju.

Autyzm u małego dziecka
Zgodnie z przyjętymi kryteriami diagnostycznymi symptomy autyzmu powinny pojawić się w ciągu pierwszych trzech lat życia, jednak bardziej odpowiadają one starszym dzieciom oraz osobom dorosłym. Uwzględniając powyższe kryteria, w odniesieniu do małych dzieci, które nie ukończyły jeszcze trzeciego roku życia można zdiagnozować autyzm na podstawie zaburzeń występujących przynajmniej w jednym z obszarów. Nieprawidłowości w rozwoju mogą przejawiać się w dwojaki sposób – w postaci opóźnienia rozwoju lub regresu. O opóźnieniu mówimy wtedy, gdy poszczególne umiejętności są osiągane przez dziecko później niż dzieci z szeroko rozumianej normy, natomiast regres wskazuje na utratę wcześniej nabytych umiejętności.

Wyróżnia się dwie postacie autyzmu – jego wczesny i późny rozwój, uwzględniając różnice w przebiegu rozwoju. Za granicę między wczesnym a późnym rozwojem autyzmu uznała dwunasty miesiąc życia. Od czasu wystąpienia symptomów zależy dalszy przebieg rozwoju – im wcześniej poważne zaburzenia rozwoju są widoczne, tym istnieje większe prawdopodobieństwo, że nasilą się one w przyszłości. Jednak istotny jest również fakt, iż wczesne wykrycie niepokojących symptomów umożliwia wczesne podjęcie działań terapeutycznych, które mogą zapobiegać powstawaniu kolejnych trudności.

Do wczesnych symptomów dotyczących zaburzeń rozwoju społecznego należą między innymi: nieuśmiechanie się w sytuacjach społecznych, preferowanie samotności, ograniczony kontakt wzrokowy lub brak kontaktu wzrokowego, brak reakcji na obecność innych osób, zubożona mimika, ograniczone zdolności naśladowania. Zaburzenia z zakresu komunikacji dotyczyć mogą: opóźnienia bądź braku rozwoju mowy, brak tworzenia wspólnego pola uwagi, rzadkie korzystanie z gestykulacji w celu komunikowania się, brak zwracania uwagi innej osoby na swoją osobę lub wykonywaną czynność. Sztywne wzorce zachowania oraz ograniczone zainteresowania przejawiać się mogą przez: stereotypie ruchowe, korzystanie z przedmiotów w nietypowy sposób, nadwrażliwość słuchowa, niedowrażliwość dotykowa, przywiązanie do przedmiotów.

Wczesne rozpoznawanie autyzmu

Jak pokazuje praktyka autyzm jest bardzo rzadko rozpoznawany przed trzecim rokiem życia. Diagnozy są najczęściej formułowane około piątego roku życia dziecka.. Wynikać to może z tego, że diagności wolą stawiać pewne diagnozy, chcąc wyeliminować inne możliwe zaburzenia. Teoretycznie sformułowana diagnoza nie jest niezbędna, żeby podjąć odpowiednie kroki mające na celu wspieranie zaburzonych sfer rozwoju, jednak praktyka ukazuje, że bez niej niemożliwe jest korzystanie z odpowiednich oddziaływań edukacyjno – terapeutycznych
Szansą na podjęcie możliwie wczesnej interwencji jest wczesne wykrycie problemów dotyczących rozwoju dziecka. Wciąż podejmowane są próby sformułowania takich kryteriów diagnostycznych, które pozwoliłyby na jak najwcześniejsze wykrycie autyzmu u dziecka. W procesie diagnostycznym ważne jest również pozyskanie informacji dotyczących wczesnego rozwoju dziecka. Jest to możliwe dzięki pochodzącym od rodziców retrospektywnych informacji, zapisom kontrolnych badań lekarskich dziecka oraz domowym nagraniom video. Wśród wczesnych oznak autyzmu, ujawniających się w pierwszym i drugim roku życia dziecka, można wyróżnić następujące: brak reakcji na własne imię, brak gestu wskazywania, ignorowanie ludzi, brak zainteresowania innymi dziećmi, preferowanie przebywania w samotności, brak kontaktu wzrokowego i adekwatnej do sytuacji mimiki, przybieranie nietypowych póz, brak naśladowania, bierność, rozproszona uwaga oraz brak dzielenia się z innymi osobami swoimi emocjami.

Maria Zaręba-Szpyt

Autorka jest absolwentką Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, pedagogiem specjalnym wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, terapeutą, dyrektorem przedszkola terapeutycznego „Guzik z Pętelką” dla dzieci z autyzmem.

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
Tagi: , , ,

Komentarze:

Napisz nowy komentarz

1217