„Kohabitacja. Przeszkoda czy Przygotowanie do Małżeństwa?” cz.1

14 stycznia 2013 | Autor | Kategoria: Opinie, Opinie czytelników

Ostatnimi czasy obserwujemy wiele dyskusji na temat kryzysu małżeństwa. Kryzys ten bardzo często argumentowany jest rosnąca liczby rozwodów. Media coraz częściej używają określenia “partner” zamiast “małżonek”, zmierzając do traktowania kohabitacji jako formy związku równoprawnej z małżeństwem. Kohabitacja przedmałżeńska stała się zjawiskiem powszechnie akceptowanym i praktykowanym w krajach zachodnich. Ponad połowa małżeństw w Stanach Zjednoczonych poprzedzona jest  etapem kohabitacji, natomiast w Europie Zachodniej od 40% do 80% par kohabitowało przed zawarciem małżeństwa. Badacze tego zjawiska wskazują na silne asocjacje pomiędzy etapem kohabitacji a mniej stabilnym i szczęśliwym małżeństwem, jak również zwiększonym ryzykiem rozwodu. W obliczu wzrastającej liczby osób kohabitujących w Polsce wskazane byłoby przeprowadzenie dogłębnej analizy tego zjawiska. W tym artykule spróbuję odpowiedzieć na następujące pytania: jaki wpływ ma kohabitacja przedmałżeńska na kryzys w małżeństwie? i czy kohabitacja jest rzeczywiście nową formą życia/związku stanowiącą alternatywę dla małżeństwa? Ze względu na obszerność zagadnienia, w tym artykule ograniczę się do analizy tak zwanej “kohabitacji przedmałżeńskiej”, czyli kohabitacji następującej zanim młodzi ludzie zdecydują się na małżeństwo. Najpierw podsumuję dane socjologiczne oraz przedyskutuję historyczne i społeczne konteksty kohabitacji przedmałżeńskiej. Następnie zaproponuję wprowadzenie prostej typologii kohabitacji przedmałżeńskiej, aby podkreślić postępujące przeobrażenia zachodnioeuropejskiej idei miłości. Na koniec wykażę, że analiza współczesnej kohabitacji winna zapoczątkować dalsze refleksje natury etycznej i teologicznej.

I. Socjologiczny Obraz Kohabitacji Przedmałżeńskiej Na Zachodzie

Z perspektywy Europy Zachodniej, kohabitacja przedmałżeńska (premarital cohabitation) stała się ważną społecznie formą bycia razem. Rozpowszechnienie się tego zjawiska wśród młodego pokolenia jest geograficznie mocno zróżnicowane. W grupie wiekowej od 25 lat do 34 lat, większość młodych ludzi wyprowadziła się z domu rodzinnego, zakończyła edukację, planuje stały związek oraz założenie rodziny. Według badań socjologicznych K. Kiernan, kohabitacja przedmałżeńska jako forma bycia razem i jej oddziaływanie na społeczeństwo dzieli Europę na trzy części. Im bardziej na północ tym liczba procentowa kohabitantów w stosunku do liczby zawieranych małżeństw zwiększa się. Dla krajów z grupy pierwszej, skoncentrowanej na północy (Skandynawia, Francja), kohabitacja przedmałżeńska (70% ludzi w wieku 25-43 lat kohabituje) stała się normalnym zjawiskiem, a stygmatyzacja tego zjawiska w społeczeństwie teoretycznie nie występuje. W drugiej grupie, reprezentowanej przez kraje Europy Zachodniej takie jakie: Belgia, Holandia, Luksemburg, Wielka Brytania, Irlandia, Zachodnie Niemcy, oraz USA kohabituje około 50% młodych ludzi. W grupie trzeciej, reprezentowanej przez kraje Europy Południowej: Grecja, Hiszpania, Włochy i Portugala kohabitacja występuje w około 40% bądź mniej.

W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku do najczęstszej formy kohabitacji należała kohabitacja następująca po rozpadzie małżeństwa. Wzrost tzw. “kohabitacji pomałżeńskiej” (postmarital cohabitation) spowodowany był zwiększoną liczbą rozwodów. Z drugiej strony, wspólne życie przed ślubem należało w tamtych czasach do rzadkości. Z perspektywy historycznej kohabitację przedmałżeńską można by uznać za nowy typ kohabitacji, traktowany jako wstęp do małżeństwa lub jako jego alternatywę. Popularność kohabitacji przedmałżeńskiej znacznie wzrosła w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku i jest równie popularna do dnia dzisiejszego. Wzrost liczby kohabitacji implikuje, że zarówno znaczenie małżeństwa, jak i kohabitacji przedmałżeńskiej uległo zmianom i nadal im podlega. W konsekwencji socjologowie mówią o istotnym przełomie w sposobie, w jaki współczesny mężczyzna i współczesna kobieta tworzą nowy związek, wskutek czego kontrola społeczna słabnie. Bazując na doświadczeniu ze Szwecji, gdzie zjawisko kohabitacji ma największe rozmiary, socjologowie rozróżnili, jak przebiegają fazy społecznej akceptacji kohabitacji przedmałżeńskiej, jak i jej rozpowszechnienie. Pierwsza faza zwana “deviant or avant-garde stage” (faza awangardowa/dewiacyjna) charakteryzuje się małą liczbą osób decydujących się na wspólne mieszkanie i większość z nich po okresie kohabitacji decyduje się na zawarcie związku małżeńskiego. Według badań Kiernan Polska, Grecja, Włochy, Hiszpania znajdują się w tej pierwszej fazie. W drugiej fazie nazwanej “prelude or trial stage” (wstęp  do małżeństwa bądź małżeństwo na próbę) kohabitacja staje się powszechnie akceptowana. Zaangażowanie w związek jest próbą “sprawdzenia” się kohabitantów, która może prowadzić do decyzji o małżeństwie. Faza ta wyklucza z reguły posiadanie dzieci. Do tej grupy zaliczamy kraje jak: Holandia, Belgia, Szwajcaria, Zachodnie landy w Niemczech. W trzeciej fazie nazywanej “stage of social acceptance” (faza społecznej akceptacji) kohabitacja rozważana jest za alternatywę małżeństwa, a bycie rodzicem nie jest warunkowane kontraktem małżeńskim (Austria, Wielka Brytania, Irlandia). Czwarta faza zwana “overlap stage” (faza zachodzenia), dotychczas hipotetyczna, obserwowana jest w Skandynawii, gdzie małżeństwo i kohabitacja odgrywają tą samą rolę w rodzeniu i wychowywaniu dzieci.

W każdym kraju proces wzrostu społecznej akceptacji zjawiska kohabitacji zawsze zaczyna się od fazy dewiacji i dopiero po latach społecznych przemian w niektórych krajach osiąga status instytucji społecznej. Okres trwania każdej fazy może się różnić, ale gdy dana faza zostanie osiągnięta, nie następuje powrót do poprzedniego etapu. Koegzystencja różnych faz jest możliwa wewnątrz jednego kraju i w tym samym kontekście. Wspomniane fazy występują także na poziomie pojedyńczej relacji, co uwzględnia zmiany postrzegania etapu kohabitacji w każdym momencie i sytuacji życiowej. Nadawanie znaczenia kohabitacji może różnić się również pomiędzy kobietą a mężczyzną w danym związku. Kohabitanci mogą postrzegać ten etap w życiu jako alternatywę do bycia singlem, jako wstęp do małżeństwa bądź jako jego substytut. Rozwojowość fenomenu, jakim jest kohabitacja, wskazuje na to, że powinien być interpretowany bardziej jako proces niż jednorazowe zdarzenie. Warunkowane jest to konkretną sytuacją w kontekście kultury, tradycji i historii danego państwa. Kraje takie jak Szwecja czy Dania osiągają najwyższy poziom w “partnership transition”. Inne zachodnie kraje, ze względu na swoją specyfikę, mogą, ale nie muszą automatycznie podążać w tym samym kierunku. Kohabitacja jako zjawisko społeczne stawia wiele otwartych pytań o przyszłość rodziny.

Agnieszka Anna Ukleja

Autorka jest doktorantką na Wydziale Teologii, Katolickiego Uniwersytetu w Leuven (Belgia).

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
Tagi: , , , ,

Komentarze:

Napisz nowy komentarz

1907