Poznawanie zdolności wielorakich dzieci w wieku szkolnym

6 sierpnia 2013 | Autor | Kategoria: Analizy, Polska

mzszWincenty Okoń definiuje zdolności jako „możliwość uzyskania spodziewanych wyników przy wykonywaniu danych czynności w określonych warunkach zewnętrznych; w odróżnieniu od uzdolnień, które są odpowiednio ukierunkowane; zdolności mają charakter ogólny, tzn. ich obecność jest konieczna przy wykonywaniu przez człowieka różnych czynności” (W. Okoń, 2004, s.333)

Według Michała Chruszczewskiego (2005, s.87-104) zdolności to właściwości wewnętrzne, które umożliwiają sprawne, szybkie i bezbłędne wykonanie danych operacji intelektualnych i sensomotorycznych.

Na podstawie wyżej wymienionych definicji można stwierdzić, że zdolności to takie właściwości wewnętrzne człowieka, które decydują o osiągnięciach człowieka w wybranej przez niego dziedzinie działalności. Zdolności można rozpoznać po ich przejawach zewnętrznych, takich jak szybkość i łatwość nabywania nowych umiejętności i wiadomości oraz skuteczność działania w wybranej dziedzinie. Ujawnienie się zdolności może nastąpić zarówno w dzieciństwie, młodości, w późniejszych latach, jak i nie nastąpić wcale. Jest to zależne od wielu czynników, między innymi od własnej aktywności człowieka i korzystnych warunków środowiskowych.

Autorzy, którzy zajmują się tematyką zdolności dokonali ich podziału na dwie grupy – zdolności ogólne i specjalne. Zdolności ogólne są związane z operacjami umysłowymi, takimi jak: myślenie, pamięć, uwaga, spostrzegawczość i wyobraźnia.  Zdolności specjalne wiążą się z działalnością człowieka i operacjami sensomotorycznymi. Przykładem mogą być zdolności plastyczne, muzyczne, taneczne, językowe, techniczne itp. Zdolności ogólne i specjalne współwystępują ze sobą i stanowią swoistą konfigurację, umożliwiając wykonywanie określonego rodzaju działalności na wysokim poziomie przez człowieka. Tę konfigurację nazywa się uzdolnieniem.

Amerykański psycholog Howard Gardner zastąpił określenie zdolności specjalnych pojęciem inteligencje wielorakie. Gardner w swojej pierwotnej koncepcji wyróżnił siedem rodzajów inteligencji (zdolności specjalnych): językową, matematyczno – logiczną, przestrzenną, kinestetyczną, muzyczną, interpersonalną oraz intrapersonalną.

Najbardziej upowszechnioną metodą diagnozowania zdolności są testy inteligencji. W nawiązaniu do koncepcji inteligencji jako cechy wrodzonej, na podstawie uzyskanych wyników dziecko może zostać zakwalifikowane do określonego poziomu. Powszechnie stosowane skale psychometryczne skupiają się jednak na diagnozowaniu umiejętności myślenia konwergencyjnego, zakładającego jedno rozwiązanie, oraz zdolności rozumowania i pamięci nie uwzględniając myślenia dywergencyjnego, nazywanego myśleniem rozbieżnym ani zdolności zauważania i rozwiązywania problemu. Dlatego za najlepszy sposób uznaje się zrezygnowanie z jednorazowego stosowania pojedynczej techniki na rzecz stosowania różnorodnych metod i narzędzi. Wśród podstawowych metod diagnozy zdolności wymienia się obserwację w połączeniu z testami inteligencji, testami myślenia twórczego oraz testami osiągnięć szkolnych i umiejętności.

Zdolności i uzdolnienia dzieci są rozpoznawane na podstawie indywidualnych i grupowych skal inteligencji. Badania indywidualne najczęściej odbywają się na terenie szkoły lub poradni i są przeprowadzane przez wykwalifikowanego psychologa. Do najczęściej stosowanych testów badających inteligencję dzieci należą: test Wechslera (WISC-R), Stanfordzka Skala Inteligencji Bineta, Test DMI A. Matczak oraz Międzynarodowa Wykonaniowa Skala Leitera. Do badań grupowych stosuje się Ogólnego Testu Kwalifikacyjnego (OTK) i Skali Matryc Progresywnych J.C. Ravena. Pomiar zdolności specjalnych odbywa się przy pomocy testów uzdolnień np.: matematycznych, plastycznych, przydatności zawodowej.

Technika obserwacji jest również bardzo użyteczna i powszechnie stosowana. Podczas wielokrotnych obserwacji osoba przeprowadzająca badanie powinna w szczególności zwrócić uwagę na występowanie następujących wskaźników:
1)    Szybkość uczenia się, dobra pamięć
2)    Ciekawość poznawcza
3)    Zauważanie zależności między przedmiotami
4)    Umiejętność wyciągania wniosków oraz logicznego rozumowania
5)    Stosowanie skutecznych metod zapamiętywania i uczenia się
6)    Bogata wyobraźnia, kreatywność
7)    Wiedza wykraczająca poza program nauczania
8)    Wiedza o szerokim zakresie na temat zagadnień interesujących dziecko
9)    Umiejętność uogólniania
10)    Bogaty zasób słownictwa, łatwość wypowiedzi
11)    Czytanie czasopism i książek

Stymulacja rozwoju dzieci poprzez stwarzanie odpowiednich sytuacji dydaktyczno – wychowawczych jest uwarunkowana znajomością cech intelektu dzieci oraz umiejętnością ich rozpoznawania. Poznawanie rodzaju i poziomu inteligencji uczniów powinno mieć na celu pozyskanie informacji na temat procesów intelektualnych, a nie dokonywaniu selekcji. Rozpoznawanie zdolności uczniów ma na celu:
1)    pozyskanie informacji o mocnych i słabych stronach procesów intelektualnych,
2)    dobór odpowiednich dla dziecka ćwiczeń, które poprawią jego funkcjonowanie umysłowe
3)    sterowanie procesem kształcenia i doskonalenie cech osobowych i zdolności intelektualnych uczniów
Przykładem oddziaływań nauczycieli mających na celu stymulowanie rozwoju uczniów jest stwarzanie podczas lekcji takich sytuacji dydaktycznych, które wzbogacą doświadczenia uczniów w krytycznym i twórczym myśleniu.

Maria Zaręba-Szpyt

Autorka jest absolwentką Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, pedagogiem specjalnym wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, terapeutą.

Bibliografia:
1. Bernacka R. E.: Zdolności a uzdolnienia, „Wychowawca” Nr 1/2006
2. Bieluga K.: Rozpoznawanie i stymulowanie cech inteligencji oraz myślenia twórczego w domu i szkole, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków, 2009
3. Chruszczewski M.: Teoretyczne problemy z uzdolnieniami oraz pomysł na ich rozwiązanie [w:] Limont W., Cieślikowska J. (red.): Wybrane zagadnienia edukacji uczniów zdolnych, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków, 2005
4. Czelakowska D.: Inteligencja i zdolności twórcze dzieci w początkowym okresie edukacji. Rozpoznawanie i kształcenie, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków, 2007
5. Eby J., Smutny J.: Jak kształcić uzdolnienia dzieci i młodzieży, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa, 1998
6. Gardner H., Kornhaber M.L., Wake, W.K.: Inteligencja. Wielorakie perspektywy, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa, 2001
7. Okoń W.: Nowy słownik pedagogiczny, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa, 2004
8. Strelau J.: Inteligencja człowieka, Wydawnictwo „Żak”, Warszawa, 1997
9. Uszyńska-Jarmoc J.: Sposoby identyfikacji rozwojowego potencjału intelektualnego a modele stymulowania rozwoju uzdolnień dzieci we wczesnym dzieciństwie [w:] Limont W., Cieślikowska J. (red.): Wybrane zagadnienia edukacji uczniów zdolnych, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków, 2005
10. Żuchelkowska K.: Rozpoznawanie i rozwijanie zdolności u dzieci w wieku przedszkolnym, „Wychowanie przedszkolne” Nr 6/2011

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
Tagi: , , , ,

Komentarze:

Napisz nowy komentarz

1774