Terapia dzieci z autyzmem

3 września 2014 | Autor | Kategoria: Opinie

mzszWczesna terapia może przynieść sukces w postaci znaczącej poprawy w funkcjonowaniu dziecka. Działania terapeutyczne podejmowane wobec małych dzieci prowadzą do istotnych zmian i poprawy rozmaitych wskaźników rozwojowych. Zmiany dotyczą zdolności językowych (mówienia i rozumienia mowy), zdolności społecznych (umożliwiających uczestniczenie w interakcjach) oraz spadku symptomów autyzmu. Rozpoczęcie terapii w bardzo wczesnym okresie życia dziecka stanowi bazę dla późniejszych oddziaływań. Im więcej uda się osiągnąć w tym czasie, tym szybciej w przyszłości dziecko będzie mogło zacząć opanowywać złożone umiejętności. Terapia autyzmu jest zjawiskiem bardzo złożonym, ponieważ wyróżnić można wiele jej kierunków i podejść.
Mimo wielości metod, można jednoznacznie stwierdzić, iż żadna z tych metod nie jest tak samo skuteczna wobec wszystkich dzieci. Do tej pory nie opracowano jednej metody, która byłaby w szczególny sposób skuteczna i wartościowa. Wartość poszczególnych metod jest zróżnicowana w odniesieniu do konkretnych celów terapeutycznych. Bardziej owocne okazuje się łączenie elementów różnych koncepcji i metod, niż uporczywe trwanie przy jednej z opcji. Zdaniem specjalistów, jak i rodziców, metody pracy z małymi dziećmi powinny różnić się od tych, stosowanych wobec dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Wynika to z tego, że terapia najmłodszych dzieci (do ukończenia przez nie 3. roku życia) odbywa się przede wszystkim w domu, rozkład zajęć jest podporządkowany naturalnej aktywności dziecka, a zasadnicza część pracy spoczywa na rodzicach. Wiele potrzeb dzieci z autyzmem nie różni się niczym od potrzeb innych dzieci, a ich rozwój w różnych obszarach przebiega zgodnie z typowymi prawidłowościami. Często jednak nie jest to dostrzegane, gdyż na pierwszy plan wysuwa się zaburzenie, traktowane w oderwaniu od dziecka. Nie można zapominać, że mamy do czynienia z osobą o określonej charakterystyce psychologicznej i biologicznej.
Najbardziej popularne we wczesnej interwencji podejmowanej wobec dzieci z autyzmem jest podejście behawioralne oraz podejście rozwojowe.
Podejście behawioralne
Podstawą wszelkich oddziaływań w terapii behawioralnej jest analiza behawioralna, która opiera się na obserwowaniu oraz rejestrowaniu faktów związanych z funkcjonowaniem danej osoby. Przedmiotem badania analizy behawioralnej są zachowania jednostek oraz czynniki lub zmienne, wpływające lub kontrolujące zachowanie.
Wśród celów terapii behawioralnej można wyróżnić:
    rozwijanie zachowań deficytowych – czyli takich, które uważa się za normalne i pożądane u dziecka w pewnym wieku, a które u danego dziecka występują zbyt rzadko lub nie występują wcale (np. prawidłowa mowa, okazywanie uczuć, zabawa tematyczna);
    kształtowanie u dziecka jak największej liczby zachowań adaptacyjnych, które rozwiną jego niezależność i umożliwią mu efektywne funkcjonowanie w środowisku;
– redukowanie zachowań niepożądanych;
– generalizowanie i utrzymywanie efektów terapii w czasie.
Podstawę dla tego podejścia stanowi wykorzystanie technik warunkowania. Celem podejmowanych oddziaływań jest uczenie dzieci rozmaitych umiejętności społecznych, komunikacyjnych, poznawczych, a także samoobsługi. Podczas warunkowania stosuje się głównie nagrody i w ograniczonym zakresie kary (przede wszystkim w odniesieniu do redukowania szczególnie kłopotliwych zachowań niepożądanych). W podejściu behawioralnym ważne jest stosowanie się do pewnych zasad: należy wzmacniać zachowania deficytowe (odnaleźć czynniki nagradzające) oraz wygaszać zachowania niepożądane. Ten rodzaj terapii ma swoje zastosowanie szczególnie podczas treningu czystości, zachowań agresywnych i autoagresywnych, zachowaniach obsesyjnych oraz trudnościach w jedzeniu.
Podejście stymulacyjno – rozwojowe
Podejście stymulacyjno – rozwojowe oparte jest na analizie funkcjonowania dziecka z autyzmem na tle rozwoju typowego i na dążeniu do wyrównywania deficytów oraz rozwijania możliwości dziecka. Terapia prowadzona tym nurtem ma na celu wszechstronne stymulowanie poszczególnych obszarów rozwoju dziecka i jest oparta na pozytywnej relacji dziecko-terapeuta.  Celem interwencji jest rozwijanie zdolności i umiejętności adaptacyjnych osób z autyzmem oraz dostosowywanie środowiska do ich potrzeb.
Określenie deficytów rozwojowych stanowi punkt wyjścia do zaplanowania pracy terapeutycznej. Dla każdego dziecka, na podstawie wszechstronnej oceny jego trudności i mocnych stron, opracowuje się indywidualny program. Kształtuje się umiejętności i sprawności dziecka w zakresie następujących sfer: naśladowania, percepcji, motoryki dużej i małej, koordynacji wzrokowo- ruchowej, czynności poznawczych, w zakresie mowy i komunikowania się oraz zabawy.
Przykładem omawianego podejścia jest program TEACCH. Założenia tego programu są następujące: uczy się dzieci współpracy, prawidłowego kontaktu wzrokowego, radzenia sobie z trudnymi sytuacjami, w tym z frustracją, komunikowania próśb i pragnień, samoobsługi. Starsze dzieci uczone są pisania, czytania, liczenia, pojęć związanych z pieniądzem, czasem, samodzielności. Zakłada się, że program ma być realizowany w szkole przez specjalistów, a w domu przez rodziców. I tylko przy ścisłej współpracy szkoły, domu rodzinnego i wielu terapeutów możliwe będzie osiągnięcie efektów.
Celem tego programu jest przede wszystkim zrozumienie odmiennego myślenia osób z autyzmem i wykorzystanie tej wiedzy do zmniejszenia luki pomiędzy ich sposobem myślenia, a tym, co jest konieczne do odpowiedniego funkcjonowania dorosłego człowieka w społeczeństwie, bez ograniczenia praw osób autystycznych lub naruszania ich godności.
Przedstawione modele nie wyczerpują możliwości pracy z małymi dziećmi z autyzmem.

Maria Zaręba-Szpyt

Autorka jest absolwentką Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, pedagogiem specjalnym wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, terapeutą, dyrektorem przedszkola terapeutycznego „Guzik z Pętelką” dla dzieci z autyzmem.

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Twitter
Tagi: , , , , ,

Komentarze:

Napisz nowy komentarz

1305